Neste ano
de Casares déixovos as miñas respostas a un breve cuestionario que formulara
Rafael Laso Lorenzo e que incorporou no libro Carlos Casares o amigo das palabras (Galaxia, 2013). Agora que pasou
o Entroido e a memoria de Carlos abrolla enérxica.
 |
| "A Galiña azul" de Alfonso Soliño no paseo Carlos Casares de Gondomar. |
Como vías ti a Carlos Casares, como escritor e como persoa?
Tratei a
Casares superficialmente polo que non podo máis que relatar a impresión que en
min causou un conversador engaiolante, inesgotable, respectuoso coas opinións dos
outros, sempre cunha pinguiña de humor tirado da anécdota cotiá.
A verdade é
que vai alá unha década. Nos dous anos posteriores á súa morte, nas noites de
agosto, no “Eladio” de Panxón, seguimos a reunirnos algúns amigos de Carlos:
Miguel Viqueira, Javier Torrente e Xosé María Fonseca Moretón… e, unha noite
tras outra, Casares ocupaba as horas do café nocturno e as de estarricar as
pernas polo paseo que agora leva o seu
nome, cos títulos das súas obras gravadas en graníticas lousas. Así souben das cousas
de Casares e coñecino a través da lembranza agarimosa dos seus amigos.
As nosas posicións
ideolóxicas e políticas non eran coincidentes mais había un elo de unión, a
dignificación da nosa lingua e cultura, o que realmente lle importaba. De feito
coido que Casares, en sentido figurado, descoidou o seu labor como escritor.
Explícome, consideraba moi relevante o seu papel como dinamizador cultural,
dende as institucións (Galaxia, Consello da Cultura) mais tamén dende o traballo
cultural de base, ao pé das asociacións culturais. Sempre estaba disposto,
sempre tiña tempo para unha conversa, para idear un Congreso sobre o Conde de
Gondomar, que nunca se realizou porque a parca o impediu, para acudir a unha
radio local ou para facer de notario no enterro da sardiña. Por iso digo que
descoidou o seu traballo de escritor, non tanto porque non atendese as súas
obras.
Lembro
vivamente o 23 de febreiro de 2002. Tiñamos un acto na Casa de Cultura de
Gondomar para presentar unha humilde edición das coplas e actas notariais de
quince anos enterrando a sardiña na vila de Don Diego Sarmiento, da que el mesmo
fora notario. Chegaba dunha viaxe a
Lisboa, deille o libriño, acariñouno con delicadeza e comentou algo sobre os
escasos medios da edición. Despois, na que debeu ser unha das súas últimas
intervencións públicas, fixo un breve e fermoso discurso que transcribimos nun
monográfico da Revista de Estudos Miñoranos baixo o rótulo, por nós inventado,
de "Eloxio da Tolerancia". Coido que este breve texto é moi representativo
do pensamento de Casares, un humanista, escasamente político e menos aínda
cunha ideoloxía forte, a non ser que entendamos o seu "pensamento
débil" como tal.
Que calidades destacarías na súa escrita?
O que máis
me atraía era a súa escrita sinxela, directa, clara, aparentemente fácil, que
lle permitía facer obras redondas, cando menos para min, como "Ilustrísima”,
por certo a identificación entre o tolerante arcebispo e o propio Casares é
evidente. Esa escrita sinxela, que sen necesidade de retorcerse conseguía que
rematases odiando ao malvado "Deus sentado nun sillón azul", sorrindo
ante a tráxica burocracia de "Os mortos daquel verán" ou desacougado
ao rematar "O sol do verán".
Se tiveses que escoller unha soa, con cal das súas obrar te
quedarías? Por que?
De ter que
escoller, elixiría, unha que non é, en sentido estrito, literaria. Refírome ás
breves colaboracións xornalísticas de “Á marxe”. Coido que nos últimos anos
tíñalle absolutamente collida a medida, non só no sentido da extensión, perfectamente
adecuada á lectura urxente do xornal, senón tamén literaria e conceptualmente
como reflexión sobre o cotián, o miúdo, o aparentemente irrelevante… escrito
nun galego próximo que procuraba acercarse aos lectores, mesmo a aqueles que
non acostumaban ler na nosa lingua.
Neste senso
teño o orgullo de que cando debatiamos sobre os contidos do monográfico da
Revista de Estudos Miñoranos se nos ocorrese encargarlle un artigo sobre o
Casares escritor en xornais ao mozo e intelixente xornalista Iago Martinez. A
resultas daquel traballo Galaxia encargoulle preparar a edición de “Á marxe”. Deben
ir xa oito volumes. De vez en cando collo un tomo, ábroo por onde lle cadra e
leo, cun breve sorriso, algunhas daquelas refrescantes “tiras” que ningún
escritor galego conseguiu dominar coa mesma mestría, agás Bieito Iglesias,
salvadas as distancias conceptuais e lingüísticas. Claro que este non ten a
plataforma da última páxina da “Voz”.
Se che fose posible, que lle preguntarías hoxe a Carlos Casares?
Casares era
un optimista antropolóxico. Pero no tema da lingua era pesimista, no senso de
que coidaba que o galego, non é que fose desaparecer, mais si que o seu uso
quedaría reducido a unha minoría. Por iso lle daba tanta importancia á presenza
do galego nos espazos máis afastados do seu uso e a facelo doado para as
persoas que non o empregaban ou mesmo o rexeitaban.
Hoxe
volveríalle preguntar como ve o futuro do idioma. A el que non era nacionalista
e dedicou a súa vida á promoción e prestixio da nosa lingua e da nosa cultura.
Hoxe cando un se vai facendo cada vez máis pesimista e ten que ver como dende o
goberno de Galicia non só non se fan esforzos e achegan medios para restaurar o
seu uso social senón que, ben ao contrario, trátase con desleixo e desprezo.
