Onte na Mini, na Fonte de Zeta de Baiona, foi un día redondo derredor de Xavier R. Baixeras e a súa lectura poética; con Xosé María Álvarez Cáccamo como mantedor e organizador destas “Lecturas” e coas imaxes que só Manuel Forcadela, o de animo paciente, podería deixarnos para gozar con máis tino cando o desexemos. A tarde alongouse sobre os manteis e aos manxares que Roi ía sazonando, libacións de zumes ben fermentados e amenas conversas.
Déixovos o agasallo da gravación de Forcadela.
Xavier R. Baixeras
Amigos e amigas
Nesta cuarta xeira das
“Lecturas poéticas” imos procurar arrexuntar aínda máis poesía e gastronomía, e
quen mellor para facelo que un consumado e recoñecido poeta e gastrónomo como Xavier R. Baixeras. Da primeira faceta
só salientar a súa longa traxectoria poética, dende os primeiros anos oitenta
do pasado século, con múltiples libros e numerosos premios; da segunda chéganos
con citar o seu monumental Dicionario da
comida galega: Do abadexo á zorza.
O tamén tradutor e
ensaísta, achegaranos algunhas dos súas últimas creacións poéticas e sabendo
das súas afeccións gastronómicas seguro que atopará o xeito de acercarse ás
formas mais tradicionais da comida baionesa.
Esta cuarta “Lectura poética”
(coordinadas polo poeta Xosé María Álvarez Cáccamo), será o sábado 26 de marzo e comezará ás 12.30, cunha duración aproximada de
45 minutos.
As intervencións
poéticas están pensadas para celebrarse no exterior, o pé mesmo da Fonte de
Zeta, pero como non sempre os deuses do tempo acompañan, no caso de ser preciso
poderemos resgardarnos no interior da taparía.
Graciñas
Nota: De ter interese
en compartir mesa e mantel co Xavier Baixeras podedes facer a reserva no 646 74
93 28 ou en resposta este post.
Déixovos a entrevista
que me fixo Cilia Torna no Nós de
hoxe sobre o meu novo libro editado por Laiovento O terror nas Tebras e outras catas na memoria na que se adiantan os
temas que se tratan nesta media ducia de traballos que aínda tamén se fala do Val
de Miñor, achegámonos tamén a Tomiño e o Baixo Miño, ao campo de concentración
de Oia e a Mos da Louriña. Moi agradecido Cilia Torna.
https://www.nosdiario.gal/articulo/cultura/represion-baixo-mino-foi-brutal/20220321221052139584.html
Antón Seoane
Psiquiatra e músico
De esquerda a dereita, Juan González, Rosa Pascual, Carlos Méixome e Antón Seoane
Empregábase para diagnosticar e
detectar no paciente a relación entre razón, desvarío e suxestión. Coñecése como
test de Rochard. Son láminas en branco e negro, con formas un tanto caóticas, quizais
humanas, xeométricas ou zoomorfas; agás
unha mancha vermella colocada ao chou. Observando a reacción detectabamos o chamado “impacto ao vermello”, a sensibilidade da
persoa para ficar engaiolada pola mancha, atrapada nunha especie de hipnotismo
ou schok emocional.
Vivimos tempos nos que prima o hipnotizante
embarullando a que debía ser resposta lúcida e organizada ao preocupante, o fondo
branco e negro.
Cando naceu a era dixital, a
industria de Hollywood saíu en defensa dos seus clásicos: non se debían tocar,
non se debían maquillar, nin colorear; ao facelo, alterábase significativamente
a súa historia. Coidamos que nos gustan aquelas películas porque satisfán a nostalxia,
mais, ao mellor, gústannos porque a súa estética,
representada na esencia da paleta branca e negra, non engana; só precisan dúas tonalidades para narrar unha
historia. Velaí o paradigma do “Guernica” de Picasso, sen a mínima concesión
cromática que mitigue a dor que representa.
No noso imaxinario non acae a
representación dun campo de exterminio cun floreado xardín; a verdade da súa
historia só se pode transmitir coas cores antagónicas. Camiño da cámara de gas, non se debe distraer
a conciencia cun atractivo feixe de margaridas. Na súa cor orixinal, as
reportaxes sobre a Alemaña nazi abafan cun mundo colorista de bandeiras
vermellas coa cruz gamada e xente ensimesmada nun permanente parque temático no
que convivían Wagner, a Gestapo e un tipo ridículo, bicando cativos alourados,
namentres dirixía o exterminio. A florida postal era só un efecto óptico; a
realidade era en branco e negro.
Tempos confusos, nos que o onte
e o agora se dan unha estraña aperta. Maquíllase o que se di, o que se
oculta, o que se insulta; vémolo nas actitudes da extrema dereita española, pero, todo desprende o tufo oculto do branco e
negro. O dogma a galope, fanático, os bos radicalmente bos, puros de tanta pura
e rancia inquisición; España, una, grande y libre, todo a galope. A
intransixencia coma estandarte, a fachenda, notoria e pública, do desprezo de
clase e o rexeitamento a calquera conquista social; ata a máis recente, como a regulación
da eutanasia. Maquíllanse as ideas, as actitudes e as palabras. Difícil calcular
o peso real de calquera delas, cando pesa máis a policromía que as envolve. A
mensaxe como trampantollo.
O croma é o fondo que permite o
cine de ciencia-ficción. Todos vivimos sobre ese fondo pararreal, que permite un
falso empoderamento individual. Como se puxo de manifesto en recentes eleccións,
chegamos a crer que a palabra liberdade tiña unha significación real e certa,
cando, en verdade, a charlatanería demostrou o seu desgaste, asociándoa ao slogan
escravista, paradigma da alienación actual: merca,
faino, divírtete onde, como e cando queiras.
A maquillaxe, como propaganda, é
efectiva, ostentosa e impúdica, obtendo a paradoxal empatía, os parabéns, dos
escravos, convencidos para transitar a senda dos amos. Vivimos tempos
perversos, de camuflaxe, nos que é preciso afondar no que se esconde trás a algarabía.
Nos anos trinta do século XX,
mulleres e homes, moitos do Valmiñor, xente común, mestres, médicos, panadeiros
de Gondomar, mariñeiros de Baiona, parroquias, como a de Priegue, solidaria, sinala
Carlos, loitaron por lograr o que agora non sabemos protexer. Coa República
chegaba o principio da liberdade, dignidade e do ben común. A eles custoulles,
en moitos casos, o que escribía o poeta: “a morte en cada casa”.
Libros precisos e necesarios no
que as verbas recuperan o seu verdadeiro significado: inxustiza, terror,
persecución, desprezo, asañamento, odio de clase sempre, puritanismo relixioso,
humillación, pero, tamén, liberdade, dignidade, heroísmo, legalidade, espírito
solidario. Verbas rescatadas en Catas na Memoria da banalización na que algunhas
delas semellan convalecer. O mal perverte a verdade; imprescindible ben.
Tanto tempo transcorrido, tanta
mancha vermella derramada, “Uma gota rubra sobre a calçada cai”, cantaba X. Afonso,
tanto descaro, arbitrariedade e desigualdade social e seguimos vítimas do que
Franco deixaba ben claro, recollido en Catas na Memoria: “La reconquista del territorio es el medio,
la redención de los habitantes, el fin”. Diriamos, a capitulación das
conciencias, paso necesario para o fin real: desbaratar, mudar calquera pequena
conquista do modelo público, solidario, sometido o afán dun capital
especulativo e cobizoso. Tanto é o roubado: banca, eléctricas, tecnolóxicas, privatización
sanitaria, educativa, etc, que, nalgúns casos, o divertimento da conquista do espazo pretende
dar sentido a tanta rapina acumulada, como demostran os neoastronautas “pijos”.
Semella que todo é banal, unha
bagatela. As palabras que rescata Carlos axudan a transitar a época actual, na que o sufrimento, a loita e a
morte daquelas mulleres e homes miñoráns
semella que fora de balde. Quizais non estamos á altura, precisando unha reflexión,
unha explicación colectiva, pero, cómpre
outra cata na memoria recente.
Namentres, como na película, o
tempo pasa.
Nigrán, 11 de xuño de 2021
Xa leva un
ano trouleando pola librarías e nas presentacións. Refírome as miñas Catas na memoria
(Laiovento, 2021), agora a mesma editorial acolleu O terror nas Tebras e outras
catas na memoria que comeza a dar os
seus primeiros pasos achegándose ás librarías. Nas moitas presentacións
das Catas na memoria arroupáronme
amigas e amigos aos que lle estarei agradecido
para sempre. Entre elas houbo dúas persoas, amigas de longo percorrido, Rosa Pascual e Antón Seoane, que achegaron o seu texto escrito.
Agora reléndoos acordo que ben merece a pena que non fiquen esquecidos na gabeta
e recupéroos para o Pé do Galiñeiro. Vai agora o de Rosa e no seguinte post o de Antón. Graciñas aos
dous.
Presentación de Catas na memoria en Vigo
Catedrática de Xeografía e Historia
 |
| De esquerda a dereita: Xosé María Álvarez Cáccamo, Rosa Pascual, Carlos Méixome e Telmo Comesaña. |
Os libros teñen a súa
xenealoxía, nacen das experiencias persoais, dos intereses, dos compromisos,
das achegas e tamén das perdas dos seus autores, en certa forma sempre están
relacionados coa súa biografía. Eu percorrín con Carlos unha parte da súa
traxectoria e comezarei referíndome a ese
camiño que, na miña opinión, forma parte da xenealoxía deste libro e doutros que
virán.
Carlos e eu fomos
durante anos profesores de historia no IES Escolas Proval de Nigrán. Eramos
deses profes que cren na importancia e no valor da educación, pensabamos que a
través do estudo da historia e do patrimonio da contorna o alumnado descubriría
as súas raíces, o valor do patrimonio tanto material como inmaterial e desenvolvería
a responsabilidade sobre a súa conservación e difusión. Non é pouca cousa. Unha
parte do programa referíase á ditadura
franquista e a súa repercusión no noso Val.
Esta orientación
pedagóxica fixo que fosen actividades habituais pequenas investigacións,
exercicios de historia oral e sobre todo as saídas pedagóxicas á contorna.
Estas prácticas conectábannos co camiño que abriran anos antes os mestres
republicanos cuxa memoria honramos.
Neses anos, un pequeno
grupo fundamos o Instituto de Estudos Miñoráns do que Carlos foi o principal
impulsor, ao que lle dedicou varios anos da súa vida, contando coa colaboración
xenerosa e desinteresada de moitas persoas do Val. O IEM puxo a nosa comarca
nun lugar destacado da cultura galega, impulsou investigacións sobre variedade
de temas e creou un importante arquivo. No referido á memoria histórica, fíxose
un gran traballo de recollida de documentación e testemuñas orais, de
organización de homenaxes e apertura de fosas.
Detrás deste libro hai
anos de investigación seria e rigorosa en arquivos, rexistros orais e outras
fontes documentais privadas e públicas, ademais do apoio bibliográfico, aínda
escaso, sobre o tema. Todo o que se di apóiase en evidencia primaria de época,
que é o que diferenza un libro de historia dunha historieta, e nel enfróntase o
relato falseado da historia que se creou durante a guerra, se consolidou e
impuxo durante a ditadura e chega ata hoxe.
O franquismo na procura
da súa autolexitimación precisaba
enmascarar a súa orixe, o golpe de estado militar, por iso se forzouse en
eliminar a lembranza do pasado democrático, en demonizar a República e manipular
a realidade inverténdoa, de forma que as persoas que defendían a legalidade
constitucional eran acusadas de rebeldes, traidoras á patria, conspiradoras,
xusto todo o que eles eran, estas acusacións constan nas actas dos xuízos
consultadas.
No chamado “Ditame
sobre a ilexitimidade dos poderes actuantes no 18 de xullo”, documento do ano
1939, dise que a Fronte Popular gañou as eleccións mediante fraude electoral,
que estaba en perigo a unidade da patria polo estatuto de Cataluña, que o
goberno republicano estaba ás ordes dunha potencia estranxeira e que ía traer o
comunismo. En definitiva unha sarta de mentiras; pero, sóanvos de algo estas
afirmacións?
Para moitos españois de
hoxe, incluso políticos, o franquismo non foi un réxime que rematou coas liberdades
e os dereitos, cun goberno democrático e lexítimo, para instaurar a represión e
o terror, senón un réxime que nos mantivo á marxe da segunda guerra mundial e
promoveu o desenvolvemento económico, os 40 anos de paz! Por todo isto Ángel Viñas conclúe que é preciso
que os historiadores sigan cumprindo non só co seu deber intelectual senón
tamén co compromiso ético e cívico para facer fronte ás falacias, calotes supercherías
e trampas dos que ven na manipulación daquel pasado doloroso unha das claves
para as batallas políticas e ideolóxicas do presente.
O axuste de contas co
pasado é moi importante. Se queremos pasar páxina, primeiro haberá que lela,
por iso o traballo de Carlos é tan necesario.
Trás deste libro virán outros, hai aínda moitas zonas escuras, o que se
refire ás mulleres, por exemplo; outros libros ampliarán e corrixirán o que
hoxe sabemos, porque a historia, cando é boa, é sempre un relato inacabado que
vai medrando con novos documentos e enfoques.
A historia que se relata
é a dun pobo, de xente que non sabe ler nin escribir, de xente pobre que non
ten quen a defenda. Carlos comparte o desexo que a poeta Anna Ajmátova expresa no
seu poema Réquiem: “quixera chamalas a todas polo seu nome”, e aínda que a
poeta non poida facelo, Carlos si, convoca as vítimas polos seus nomes e
apelidos e polos dos seus país e nais, sácaas do anonimato, trátaas con respecto
e compaixón, e por iso un texto, que ás veces é una relación de nomes, convertese
nun documento emocionante e conmovedor.
Remato cunha cita,
traducida por Manuel Villot, das Tesis
sobre a Historia de Walter Benjamin: “Acaso nos roza, a nós tamén, un
refacho do vento que envolvía os de antes? Acaso nas voces ás que prestamos
oído non resoa o eco doutras voces que deixaron de soar?… Se é así, un secreto compromiso de reunión está daquela
vixente entre as xeracións do pasado e a nosa”.
E Benjamin mándanos unha mensaxe a nós, a xente do seu futuro: “O que podemos esperar dos que virán non é que nos agradezan polas nosas grandes accións senón que se lembren de nós, que fomos abatidos”.
Vigo 19/10/2021
Continuamos co noso
intento de fusionar gastronomía e cultura. Primeiro puxemos en marcha as
“Lecturas Poéticas”, que coordina Xosé María Álvarez Cáccamo, das que xa se
celebraron tres sesións e que continuaremos nos próximos meses, con compromisos
xa pechados.
Agora queremos iniciar
un novo formato que demos en denominar “Diálogos na Mini”. Tratase de conversar
en torno a un libro ou a obra dunha persoa. A actividade constara de dúas
partes. Unha primeira aberta ao público, entre as 20.15h. e as 21.15h. e unha
segunda de conversa en torno a mesa e mantel co autor ou autora e as persoas
convidadas e todas aquelas que o
desexen, previa reserva (646 74 93 28); o prezo do menú preparado polo
noso chef é de 20 euros bebida aparte.
Xulio Ríos
A metamorfose do
comunismo na China
Non podiamos comezar
esta nova proposta sen contar con alguén de Baiona. Xulio Ríos é dende hai décadas veciño da nosa vila e nela puxo en
marcha un dos proxectos investigadores e divulgadores máis importantes de
Galicia, o Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional (IGADI)
que ven de celebrar o seu 30 aniversario. Dirixiuno durante máis de dúas
décadas e hoxe é o seu presidente de honra. Especialista en política chinesa,
sería prolixo enumerar as súas outras múltiples actividades.
O diálogo que
propoñemos é en torno ao labor de Xulio Ríos e a un dos seus últimos libros, xa
non o último, A metamorfose do comunismo
na China (Editorial Kalandraka), do que xa se publicaron as súas versións
en castelán, portugués e catalán.
Para iniciar este
diálogo en torno a realidade chinesa que a ben seguro derivará cara o papel da
gran potencia na saída á agoniante situación que Europa e o mundo está a vivir
nestes días contaremos coa presenza de dous xornalistas experimentados: co
baionés de adolescencia e formación David
Reinero, na actualidade redactor do xornal dixital Praza, e máis co xornalista da Televisión
de Galicia, Tino Santiago,
presentador de múltiples programas na cadea pública galega e, na actualidade, editor
do programa cultural Zigzag.
 |
| David Reinero |
 |
| Tino Santiago |
Será
o venres 11 ás 20:15 na Mini
Fonte de Zeta 9, Baiona
